Wspólnoty religijne i duchowe

Przeprowadzka do nowego kraju może pozbawić Cię gotowej sieci kontaktów, którą miałeś w domu, a dla wielu nowoprzybyłych wspólnota religijna lub duchowa to jeden z najszybszych sposobów na znalezienie osób, które Cię przyjmą. Ten rozdział pomoże Ci zrobić dwie rzeczy naraz: zrozumieć, jak wspólnoty religijne w Niemczech działają w praktyce, i wykorzystać je jako drogę do przynależności, niezależnie od tego, czy jesteś osobą pobożną, po cichu poszukujesz, czy po prostu szukasz ciepłego pokoju pełnego ludzi podzielających Twoje wartości. Został napisany z myślą o każdym czytelniku, w tym o dużej liczbie osób w Niemczech, które w ogóle nie wyznają żadnej religii.

Najpierw zajmiemy się tym, co zaskakuje niemal każdego obcokrajowca – niemieckim podatkiem kościelnym, czyli Kirchensteuer – a następnie przejdziemy przez główne wspólnoty wyznaniowe, które tu znajdziesz: kościoły katolickie i protestanckie, islam, judaizm oraz wiele mniejszych grup religijnych i duchowych. Po drodze zwrócimy uwagę na anglojęzyczne i międzynarodowe wspólnoty, które istnieją w większości dużych miast, i będziemy wracać do praktycznego pytania, które jest najważniejsze, gdy dopiero co przyjeżdżasz: jak znaleźć swoją wspólnotę i jak się do niej dostać? Nie jest to żadna porada prawna ani podatkowa; to proste wprowadzenie, dzięki któremu wiesz, czego się spodziewać i gdzie pytać.

Podatek kościelny: podatek kościelny, który zaskakuje każdego nowicjusza

Najważniejszą kwestią, którą należy zrozumieć w kontekście religii w Niemczech, są finanse, które nieustannie dają się we znaki. Niemcy pobierają podatek kościelny (Kirchensteuer), czyli podatek kościelny, od zarejestrowanych członków niektórych wspólnot religijnych. Jeśli jesteś oficjalnie członkiem wspólnoty religijnej pobierającej podatki – Kościoła rzymskokatolickiego (katholisch), protestanckich kościołów regionalnych pod patronatem EKD (evangelisch), gmin żydowskich i kilku mniejszych organizacji – urząd skarbowy (Finanzamt) automatycznie dolicza dopłatę do Twojego podatku dochodowego. Stawka wynosi 8% podatku dochodowego w Bawarii i Badenii-Wirtembergii oraz 9% w każdym innym kraju związkowym. Należy pamiętać, że jest to procent podatku, który już jesteś winien, a nie 8 czy 9% Twojego wynagrodzenia, ale przy normalnym dochodzie z pracy i tak sięga kilkuset euro rocznie i jest automatycznie potrącana z Twojego wynagrodzenia, obok innych podatków.

W tym miejscu wpadają przybysze. Po wypełnieniu formularza Anmeldung, czyli obowiązkowej rejestracji adresu w lokalnym urzędzie miejskim (Bürgeramt), formularz zawiera pole dotyczące wyznania (Religion lub Konfession). Jeśli wpiszesz tam wyznanie, od którego pobierany jest podatek – wiele osób robi to uczciwie, myśląc, że to nieszkodliwe pytanie w spisie ludności – rejestrujesz się jako członek płacący podatek, a podatek kościelny jest pobierany automatycznie. Wielu emigrantów dowiaduje się o tym dopiero, gdy na ich pierwszym niemieckim pasku wypłaty pojawia się rubryka „Kirchensteuer”, na którą nigdy świadomie się nie zgodzili. Jeśli nie chcesz płacić podatku, odpowiedź jest prosta: zostaw pole „religia” puste lub wpisz „keine” (brak). Odmowa rejestracji wyznania nie ma wpływu na możliwość uczestniczenia w nabożeństwach, świętowania świąt ani udziału w życiu wspólnoty – wpływa jedynie na to, czy państwo pobiera podatek w imieniu kościoła.

Jeśli jesteś już zarejestrowany i podatek jest potrącany, lub chcesz zaprzestać jego płacenia, formalny krok nazywa się Kirchenaustritt – prawnym oświadczeniem o wystąpieniu z kościoła ze względów podatkowych i cywilnych. Składa się je osobiście, a miejsce, w którym się udajesz, zależy od kraju związkowego: w większości krajów związkowych jest to Standesamt (urząd stanu cywilnego), w innych lokalny Amtsgericht (sąd rejonowy). Należy zabrać ze sobą dowód osobisty i zazwyczaj akt małżeństwa (jeśli dotyczy) oraz uiścić niewielką opłatę administracyjną, która różni się w zależności od kraju związkowego – od zera (Brema i Brandenburgia nie pobierają opłaty) do około 30-35 euro w innych krajach. Oświadczenie ma rzeczywiste skutki cywilne: Finanzamt zaprzestaje pobierania podatku kościelnego, zazwyczaj z końcem miesiąca, w którym nastąpiło zgłoszenie, lub wkrótce potem. Jest to akt biurokratyczny, a nie oświadczenie o osobistej wierze – wiele osób, które nadal uważają się za wierzące, formalnie odchodzi, aby zaprzestać płacenia podatku, a wiele osób, które nigdy nie praktykują, pozostaje w rejestrze, nie zastanawiając się nad tym. Jedną z praktycznych konsekwencji, którą należy rozważyć, jest to, że niektóre kościoły wiążą członkostwo z takimi usługami, jak ślub kościelny, rola rodzica chrzestnego lub pogrzeb religijny, dlatego warto zrozumieć, czego oczekuje twoja społeczność, zanim złożysz wniosek.

Ponieważ dokumenty różnią się w zależności od stanu i utrudniają życie, narzędzie Kirchenaustritt-Helper na Werkzeu.ge przeprowadzi Cię przez szczegółowe kroki dotyczące deklaracji i nominacji dla Twojego kraju związkowego oraz pomoże Ci przygotować wniosek; narzędzie przygotowuje i generuje dokument, ale nigdy go za Ciebie nie składa, więc i tak składasz deklarację osobiście. Werkzeu.ge to oparta na przeglądarce aplikacja stworzona przez Cryon UG, firmę stojącą za WeLiveIn.de; narzędzie Kirchenaustritt-Helper jest płatne (Plus), a Ty możesz sprawdzić, co jest zawarte w aktualnym dokumencie. stronie z cenami. Aby dowiedzieć się, jak podatek kościelny wpisuje się w ogólny rachunek podatkowy – dokładne obliczenia, klasa podatkowa i sposób obliczania dopłaty – zapoznaj się z naszym rozdziałem na temat zrozumienie niemieckich podatków to miejsce, do którego należy się udać; ten rozdział celowo zatrzymuje się na tym, co podatek oznacza dla Ciebie jako członka, a szczegóły pozostawia doradcom podatkowym.

Kościoły chrześcijańskie: katolickie, protestanckie i kościoły wolne

Chrześcijaństwo jest nadal największą wspólnotą religijną w Niemczech, podzieloną głównie na Kościół rzymskokatolicki (katholisch) i kościoły protestanckie (evangelisch), zorganizowane w ramach Evangelische Kirche in Deutschland (EKD). Mówiąc najogólniej, katolicyzm jest silniejszy na południu i zachodzie – w Bawarii i Nadrenii – podczas gdy tradycja protestancka jest bardziej widoczna na północy i w centrum, choć każde duże miasto ma obie te tradycje. Jednostką lokalną, o której usłyszysz, jest Gemeinde, parafia lub kongregacja przypisana do konkretnego kościoła. Znalezienie swojej jest tak proste, jak wyszukanie najbliższej gminy (katholische lub evangelische Gemeinde) w Twoim regionie; strony internetowe parafii podają godziny nabożeństw (Gottesdienst), a nowi przybysze są mile widziani bez żadnych formalności. Nie musisz być zarejestrowanym członkiem, płacić podatków, aby uczestniczyć w nabożeństwach, dołączyć do chóru ani zabierać dzieci na zajęcia.

Dla osób anglojęzycznych dobrą wiadomością jest to, że w większości większych miast i miasteczek uniwersyteckich istnieją kongregacje, które częściowo lub całkowicie odprawiają nabożeństwa po angielsku. Kościół Anglii utrzymuje anglikańskie kapelanie w miastach takich jak Berlin, Hamburg, Frankfurt, Monachium, Kolonia i Bonn, często przyzwyczajone do przejściowej, międzynarodowej wspólnoty. Kościół katolicki prowadzi parafie międzynarodowe, zwane „muttersprachliche”, obsługujące społeczności anglojęzyczne, hiszpańskojęzyczne, polskie, włoskie i inne w większych miastach. Istnieją amerykańskie i międzynarodowe kościoły protestanckie, a także rosnąca scena wolnych kościołów ewangelickich i charyzmatycznych – między innymi sieć International Christian Fellowship (ICF) i różne Freikirchen – które celowo kierują swoje usługi do nowoprzybyłych i młodych profesjonalistów. Te kongregacje są często najłatwiejszym miejscem do znalezienia dla nowo przybyłego chrześcijanina, właśnie dlatego, że wszyscy inni obecni również się tu przeprowadzili.

Freikirchen, czyli Kościoły Wolne, to protestanckie zbory poza strukturą EKD – baptyści (Baptisten), metodyści, zielonoświątkowcy, Ewangelicki Kościół Wolny i inne. Są one zazwyczaj samofinansujące się i niezależne od kościelnego systemu podatkowego, zazwyczaj prowadzą zwarte i aktywne życie wspólnotowe oraz często są wielojęzyczne. Poza niedzielnymi nabożeństwami, kościoły te są również wplecione w niemiecką tkankę społeczną poprzez swoje struktury opieki społecznej: Caritas, katolicka organizacja charytatywna, i Diakonie, jej protestancki odpowiednik, należą do największych pracodawców w sektorze usług społecznych w kraju, prowadząc przedszkola, domy opieki, poradnie, centra doradztwa migracyjnego i banki żywności, które służą wszystkim, niezależnie od wiary. A rytm roku nadal kształtują święta chrześcijańskie – Weihnachten (Boże Narodzenie) z jego ukochanymi jarmarkami bożonarodzeniowymi i Ostern (Wielkanoc) – które są jednocześnie jednymi z najcieplejszych momentów życia wspólnotowego, otwartych zarówno dla wierzących, jak i niewierzących.

Islam: meczety i życie społeczności muzułmańskiej

Islam jest drugą co do wielkości religią w Niemczech, z populacją muzułmańską szacowaną zazwyczaj na pięć do sześciu procent populacji kraju – kilka milionów ludzi. Znaczna część tej społeczności wywodzi się od rodzin turecko-niemieckich, które przybyły tu od lat 1960. XX wieku jako tzw. gastarbeiterzy (pracownicy gościnni) i pozostały, aby budować tu życie i dawać życie kolejnym pokoleniom, wraz z nowszymi przybyszami ze świata arabskiego, Bałkanów, Iranu i innych krajów. Rezultatem jest liczna, ugruntowana i wewnętrznie zróżnicowana obecność muzułmanów, najbardziej widoczna w meczetach (Moschee, l.mn. Moscheen) i islamskich ośrodkach kulturalnych, które stanowią fundament życia społeczności w niemal każdym niemieckim mieście.

Meczety w tym miejscu obejmują zarówno skromne sale modlitewne w przebudowanych budynkach, jak i duże, specjalnie wybudowane kompleksy z kopułami i minaretami. Wiele z nich jest powiązanych ze stowarzyszeniami parasolowymi, z których największym jest DITIB (Turecko-Islamska Unia ds. Religii), która zarządza znaczną częścią meczetów w kraju; inne podlegają stowarzyszeniom takim jak Islamrat, Zentralrat der Muslime lub niezależnym i arabskojęzycznym kongregacjom. Piątkowa modlitwa południowa (Freitagsgebet, czyli Dżumua) jest głównym cotygodniowym spotkaniem, a meczety zazwyczaj organizują również lekcje Koranu, kursy językowe, spotkania grup młodzieżowych i wydarzenia towarzyskie, czyniąc je ośrodkami społecznościowymi w równym stopniu, co miejscami kultu. Podczas Ramadanu i świąt Eid życie wspólnoty staje się szczególnie widoczne, podczas wspólnych posiłków po zachodzie słońca i uroczystości, które często wykraczają daleko poza sam meczet.

Dla nowo przybyłego muzułmanina – lub ciekawskiego turysty – praktycznym sposobem na znalezienie się w pobliżu jest znalezienie najbliższego meczetu lub Centrum Islamskiego i po prostu nawiązanie kontaktu; przybysze są mile widziani, a w większych miastach, takich jak Berlin, Frankfurt, Monachium i Kolonia, działają kongregacje i studenckie stowarzyszenia islamskie, działające w języku angielskim lub arabskim, a także niemieckim i tureckim. W miastach uniwersyteckich często działają muzułmańskie stowarzyszenia studenckie, które są szczególnie zaangażowane w pomoc obcokrajowcom w osiedleniu się. Podobnie jak w przypadku kościołów, nie trzeba się nigdzie formalnie rejestrować, aby uczęszczać do kościoła, brać w nim udział lub włączać rodzinę w życie wspólnoty.

Judaizm: życie społeczności żydowskiej w Niemczech

Życie żydowskie w Niemczech niesie ze sobą ciężar historii, którego żaden uczciwy przewodnik nie może pominąć, a jego teraźniejszość to opowieść o starannej odbudowie. Po tym, jak Zagłada niemal całkowicie zniszczyła niegdyś kwitnącą społeczność, życie żydowskie odżyło w ciągu ostatnich trzech dekad, głównie dzięki imigracji z byłego Związku Radzieckiego w latach 1990. XX wieku. Obecnie społeczność liczy około stu tysięcy zarejestrowanych członków, z największymi skupiskami w Berlinie, Monachium i Frankfurcie. Lokalną organizacją, z którą się spotkasz, jest Jüdische Gemeinde, organizacja społeczności żydowskiej w mieście, która zazwyczaj prowadzi synagogę, programy kulturalne i edukacyjne oraz usługi socjalne dla swoich członków. Wspólnoty obejmują całe spektrum religijne, od kongregacji ortodoksyjnych po liberalne i reformowane, a w większych miastach często jest ich więcej niż jedna.

Ponad szczeblem lokalnym, Zentralrat der Juden in Deutschland jest głównym krajowym organem przedstawicielskim, a Zentralwohlfahrtsstelle der Juden in Deutschland (ZWST) jest organizacją opieki społecznej gminy, prowadzącą pracę socjalną, programy młodzieżowe i wsparcie integracyjne – szczególnie cenne dla nowoprzybyłych Żydów stawiających pierwsze kroki w życiu. Należy również uczciwie uznać realia bezpieczeństwa: synagogi i instytucje żydowskie w Niemczech działają pod ochroną policji, a odwiedzający są zazwyczaj proszeni o wcześniejszą rejestrację i okazanie dokumentu tożsamości. Jest to praktyczny fakt życia społeczności żydowskiej, a nie powód do unikania, a społeczności zazwyczaj chętnie witają nowoprzybyłych, którzy nawiążą z nimi kontakt przed wizytą. Jeśli jesteś Żydem i przeprowadzasz się do Niemiec, skontaktowanie się z lokalną gminą żydowską przed przyjazdem to najpewniejszy sposób nawiązania kontaktu ze społecznością, skorzystanie z usług, a w stosownych przypadkach również z koszernego jedzenia i życia religijnego.

Inne wyznania i duża świecka większość

Poza trzema największymi tradycjami, Niemcy są domem dla całego wachlarza mniejszych wspólnot religijnych, skoncentrowanych w większych miastach, gdzie ich liczebność osiąga masę krytyczną. W całym kraju znajdują się ośrodki i klasztory buddyjskie, obejmujące tradycje tybetańskie, zen, theravada i zachodnie, a wiele z nich organizuje otwarte wieczory medytacyjne, w których mile widziani są również początkujący. Świątynie hinduistyczne służą społecznościom Indii, Sri Lanki i Tamilów oraz szerszej społeczności Azji Południowej, a świątynia Sri Kamadchi Ampal w Hamm jest jedną z największych w Europie. Sikh Gurdwary działają we Frankfurcie, Kolonii, Stuttgarcie i innych miastach, tradycyjnie oferując wspólny posiłek (langar) każdemu odwiedzającemu. Istnieją wspólnoty bahaickie, stowarzyszenia alewickie i inne – schemat jest taki, że jeśli w mieście obecna jest diaspora, jej miejsce kultu jest zazwyczaj najłatwiejszym miejscem do spotkania osób z domu.

Jednocześnie, dla nowo przybyłego, niezwykle ważne jest zrozumienie, że Niemcy są w życiu codziennym społeczeństwem w dużej mierze świeckim, a bycie osobą niereligijną jest całkowicie normalne i powszechne. Dotyczy to zwłaszcza byłej NRD, gdzie przez dziesięciolecia świeckiego państwa większość ludzi nie była w ogóle wyznawana – w niektórych regionach wschodnich osoby bezwyznaniowe stanowią zdecydowaną większość. W całym kraju odsetek osób nienależących do żadnego kościoła ani związku religijnego stale rośnie i obecnie wynosi około połowy populacji. Nikt nie będzie cię zmuszał do deklarowania wiary, a dla tych, którzy pragną wspólnoty bez religii, rozwija się zorganizowana scena świecka i humanistyczna: Humanistischer Verband Deutschlands (Stowarzyszenie Humanistyczne) oferuje świeckie ceremonie, edukację etyczną, grupy młodzieżowe i poczucie przynależności zbudowane na wspólnych wartościach, a nie na wspólnych przekonaniach. Krótko mówiąc, niezależnie od tego, jakie masz poglądy – pobożne, niezdecydowane czy zdecydowanie świeckie – jesteś tu w dobrym towarzystwie i nie masz żadnych zobowiązań.

Istnieje również szeroki krajobraz „duchowy, ale niereligijny”, który wielu nowicjuszy uważa za przystępny właśnie dlatego, że nie wymaga zaangażowania ani formalności. Grupy medytacyjne, studia jogi, kręgi uważności oraz towarzystwa filozoficzne lub kontemplacyjne istnieją w każdym mieście i często to właśnie tam osoby, które nigdy nie wstąpiłyby do kościoła, wciąż znajdują cichą wspólnotę. Wiele z nich prowadzi zajęcia w języku angielskim, w formule „drop-in”, i mogą być one nieonieśmielającym pierwszym krokiem do sali pełnej nowych twarzy.

Wspólnoty wiary jako szybka droga do przynależności

Odłóżmy na chwilę teologię na bok i spójrzmy na wspólnoty wiary wyłącznie jako na narzędzie dla nowoprzybyłych do budowania życia. Są one jedną z najskuteczniejszych dostępnych opcji. Zbór jest z założenia gotową, gościnną wspólnotą: spotyka się regularnie, oczekuje na przybyszów i jest zorganizowany wokół wspólnych wartości i wzajemnej pomocy, a nie na zasadzie networkingu w sensie transakcyjnym. Dla kogoś, kto właśnie przeprowadził się do obcego miasta i nikogo nie zna, takie połączenie – stałe cotygodniowe spotkania, ludzie gotowi do przywitania się, a często także wspólna kultura lub język – jest trudne do pobicia. Wiele międzynarodowych zborów istnieje właśnie dlatego, że ich założyciele pamiętali, jak izolujące mogą być pierwsze miesiące w nowym kraju.

Praktyczne korzyści szybko się kumulują. Wspólnoty wyznaniowe zazwyczaj prowadzą bogaty kalendarz życia towarzyskiego wykraczający poza nabożeństwa – wspólne posiłki, grupy rodzinne i młodzieżowe, festiwale sezonowe, kręgi dyskusyjne, chóry i muzykę – co daje naturalne i bezstresowe możliwości wielokrotnego widywania tych samych osób, a właśnie tak nawiązują się przyjaźnie. Często są wielojęzyczne lub międzynarodowe, więc mogą być miękkim startem, gdy Twój niemiecki staje się zaawansowany. Stanowią również silny punkt wejścia do wolontariatu: kościelne oddziały pomocy społecznej oraz wiele wspólnot meczetowych i synagogalnych organizuje zbiórki żywności, wsparcie dla uchodźców, programy wizyt dla osób starszych i projekty sąsiedzkie, dzięki którym możesz ramię w ramię z lokalnymi mieszkańcami, którzy robią coś pożytecznego. Nasz rozdział poświęcony nauka kultury poprzez wolontariat zagłębia się w to, jak poświęcanie swojego czasu staje się drogą do niemieckiego społeczeństwa.

Nic z tego nie wymaga od ciebie pobożności. Inicjatywy międzywyznaniowe, kongregacje przyjazne ekspatom i otwarte wydarzenia wspólnotowe są naprawdę otwarte, a wiele osób uczestniczy w nich zarówno dla wspólnoty i wolontariatu, jak i dla wiary. Zrównoważony pogląd jest taki, że wspólnota wiary lub duchowa może być wartościowa, niezależnie od tego, czy przybywasz z głębokim przekonaniem, czy po prostu ze zwykłą ludzką potrzebą przynależności – i nie ma nic nieuczciwego w pojawianiu się tylko dla wspólnoty.

Znalezienie swojej społeczności i co dalej

Zacznij od praktycznej decyzji, która wiąże się z realnymi pieniędzmi: wypełniając Anmeldung, świadomie zdecyduj, co wpisać w pole dotyczące religii. Jeśli nie chcesz płacić składki kościelnej, pozostaw to pole puste lub wpisz „keine” i pamiętaj, że nadal możesz uczęszczać do dowolnej wspólnoty i do niej należeć. Jeśli już płacisz składkę i chcesz przestać, zaplanuj składkę kościelną w Urzędzie Stanowym (Standesamt) lub Urzędzie Stanowym (Amtsgericht) swojego kraju związkowego, zaplanuj niewielką opłatę i sprawdź najpierw, czy Twój kościół wiąże członkostwo z nabożeństwem, które Cię interesuje. W kwestii szczegółów podatkowych, zamiast zgadywać, skorzystaj z rozdziałów dotyczących finansów; dokumenty może przygotować Pomocnik Kościelny (Kirchenaustritt-Helper), choć i tak złożysz je osobiście.

Aby znaleźć ludzi, wyszukaj konkretną gminę, meczet, gminę żydowską, świątynię lub grupę medytacyjną w swojej okolicy i poszukaj słowa „międzynarodowy” lub „angielski”, jeśli chcesz zgromadzenia przyzwyczajonego do przybyszów – większość miast ma co najmniej jedną taką wspólnotę. Wyślij krótką wiadomość lub po prostu przyjdź na otwarte nabożeństwo lub wydarzenie; te wspólnoty, niemal z definicji, zajmują się witaniem obcych. Jeśli wspólnota wyznaniowa nie jest dla Ciebie, ten sam instynkt – znalezienie regularnych spotkań opartych na wspólnych wartościach – przenosi się na życie świeckie i obywatelskie. Nasze przewodniki po grupy i kluby ekspatriantów oraz zaangażowanie lokalnej społeczności Omów niereligijne ścieżki do kręgu towarzyskiego, a między nimi a tym rozdziałem powinieneś znaleźć miejsce, w którym poczujesz się jak w domu, niezależnie od tego, w co wierzysz. Ten rozdział to porada orientacyjna, a nie prawna, podatkowa ani religijna – w przypadku jakichkolwiek wiążących kwestii, sprawdź aktualne zasady w odpowiednim urzędzie lub we własnej społeczności.