Premier Saksonii-Anhaltu: Lewica rzuca wyzwanie AfD

O stanowisko kolejnego premiera Saksonii-Anhaltu walczy teraz dwoje kandydatów. 10 listopada Lewica (Die Linke) nominowała przewodniczącą swojego klubu parlamentarnego Evę von Angern jako kandydatkę przeciwko Ulrichowi Siegmundowi ze skrajnie prawicowej AfD, która 6 września zdecydowanie wygrała wybory do parlamentu kraju związkowego. Głosowanie w Landtagu, parlamencie krajowym w Magdeburgu, spodziewane jest 15 grudnia. Jeśli Siegmund wygra, Niemcy po raz pierwszy będą miały rząd kraju związkowego kierowany przez AfD.

Nikt nie spodziewa się, że von Angern wygra. Jej kandydatura zmienia jednak arytmetykę głosowania, w którym CDU zamierza opuścić salę, a BSW chce wstrzymać się od głosu, i wywołała otwartą irytację wśród pozostałych partii sprzeciwiających się AfD.

Kto chce zostać premierem Saksonii-Anhaltu

Ulrich Siegmund prowadził AfD do wrześniowych wyborów, w których partia zdobyła 43,8 procent głosów i 39 z 83 mandatów. Stała się tym samym zdecydowanie najsilniejszym ugrupowaniem, daleko przed CDU z 17,2 procent i 15 mandatami, ale zabrakło jej trzech mandatów do bezwzględnej większości. SPD, Zieloni i Lewica mają po 8 mandatów, a BSW, partia założona przez Sahrę Wagenknecht, 5. Krajowy urząd ochrony konstytucji, czyli służba wywiadu wewnętrznego, klasyfikuje regionalne struktury AfD jako ugrupowanie o potwierdzonym charakterze prawicowo-ekstremistycznym, zauważa MDR.

Eva von Angern, 49-letnia prawniczka, zasiada w Landtagu od 2002 roku i była liderką listy Lewicy w wyborach, w których jej partia zajęła piąte miejsce z wynikiem 8,6 procent. Klub poparł ją jednogłośnie, podało MDR. Wystartuje w dwóch pierwszych turach; według nd nie wiadomo jeszcze, czy stanie także do ewentualnej trzeciej tury. „Nie jesteśmy królikiem przed wężem” - powiedziała von Angern, cytowana przez agencję informacyjną dpa. Do wyboru nowego szefa rządu dotychczasowy gabinet premiera Svena Schulzego (CDU) tymczasowo pełni obowiązki.

Jak przebiega wybór premiera Saksonii-Anhaltu

Landtag wybiera premiera (Ministerpräsident) w głosowaniu tajnym. W pierwszej i drugiej turze kandydat potrzebuje bezwzględnej większości wszystkich posłów, czyli obecnie co najmniej 42 z 83 głosów. Jeśli pierwsza tura nie przyniesie rozstrzygnięcia, druga musi odbyć się w ciągu siedmiu dni. Jeśli i ona zakończy się niepowodzeniem, parlament ma kolejne 14 dni na decyzję, czy przedwcześnie zakończyć kadencję, co oznaczałoby rozwiązanie Landtagu i nowe wybory.

Jeśli parlament nie zagłosuje za rozwiązaniem, natychmiast odbywa się trzecia tura. W niej wystarczy zwykła większość oddanych głosów: więcej głosów za niż przeciw, przy czym głosy wstrzymujące się nie są liczone. To w tej turze AfD widzi swoją największą szansę. Von Angern przekonuje, że drugi kandydat zmienia kartę do głosowania, ponieważ posłowie mogliby wtedy jedynie zagłosować za jednym z dwojga kandydatów albo wstrzymać się od głosu, podaje nd.

Wyjście CDU z sali i wstrzymanie się BSW

Klub CDU postanowił w połowie października, że jego posłowie opuszczą salę plenarną podczas pierwszej tury. Decyzja miała położyć kres spekulacjom, że posłowie CDU potajemnie głosują na AfD. Spekulacje te zaczęły się 6 października, gdy Tobias Rausch z AfD został wybrany przewodniczącym Landtagu (według nd jako pierwszy polityk AfD na takim stanowisku w Niemczech) i otrzymał w tajnym głosowaniu o cztery głosy więcej, niż AfD i BSW mają mandatów, podało MDR. Jeden poseł CDU, Guido Heuer, zapowiedział, że zostanie na sali. Schulze, który na zjeździe partii 5 grudnia nie będzie ponownie kandydował na przewodniczącego CDU w kraju związkowym, powiedział, że jego klub wróci na trzecią turę, ale nie zagłosuje na premiera z AfD.

BSW zapowiada, że wstrzyma się od głosu. Siegmund początkowo mówił, że wystartuje tylko w pierwszej turze. Od tego czasu zmienił kurs. „Być może musimy na nowo ocenić sytuację” - powiedział gazecie Volksstimme, jak podaje MDR, i nazwał wyjście CDU z sali proceduralnym trikiem. Sekretarz generalny CDU Mario Karschunke odparł, że Siegmundowi brakuje wiarygodnego partnera. Liczby tłumaczą to napięcie: jeśli w trzeciej turze CDU pozostanie poza salą, BSW wstrzyma się od głosu, a SPD, Zieloni i Lewica zagłosują przeciw, Siegmund wygra stosunkiem 39 do 24. Jeśli CDU wróci i zagłosuje przeciw, wynik byłby remisowy, 39 do 39, a takiego przypadku konstytucja kraju związkowego jasno nie reguluje.

Krytyka kandydatury Lewicy

Pozostałe partie przyjęły kandydaturę von Angern chłodno. Przewodnicząca klubu SPD Katja Pähle nazwała ją „politycznym popisem dla własnego ego w najgorszym możliwym momencie”, podały t-online i MDR. Ostrzegła, że kandydatka popierana wyłącznie przez Lewicę mogłaby ułatwić zadanie AfD w trzeciej turze, i stwierdziła, że do powstrzymania premiera z AfD potrzebny byłby kandydat akceptowalny dla wszystkich partii demokratycznych. SPD zaprosiła po wyborach pozostałe partie na rozmowy o wspólnym podejściu, ale CDU odmówiła, a SPD zakończyła te starania po głosowaniu nad wyborem przewodniczącego Landtagu.

Przewodnicząca klubu Zielonych Susan Sziborra-Seidlitz powiedziała MDR, że jej klub był zaskoczony tym krokiem. Wiceprzewodnicząca BSW Claudia Wittig wyśmiała pomysł premiera z partii z 8,6 procent poparcia, nazywając go ambitnym wkładem w polityczną rozrywkę. Von Angern mogłaby wygrać tylko wtedy, gdyby zagłosowały na nią wspólnie CDU, SPD, Zieloni, BSW i Lewica, co zarówno t-online, jak i nd uznają za mało prawdopodobne. Przewodniczący Lewicy w kraju związkowym Hendrik Lange bronił decyzji, mówiąc, że kandydatura oznacza polityczną alternatywę dla AfD.

Co mógłby zmienić premier Saksonii-Anhaltu z AfD

Nawet bez większości premier z AfD mógłby rządzić jako szef rządu mniejszościowego. MDR wyjaśnia, że premier mógłby powoływać i odwoływać ministrów oraz reorganizować ministerstwa bez zgody parlamentu, natomiast nowe ustawy i nowy budżet kraju związkowego wymagałyby większości w Landtagu. BSW zasygnalizowało poparcie w pojedynczych sprawach, ale wyklucza wybór Siegmunda czy koalicję z AfD. Saksonia-Anhalt wciąż nie ma przyjętego budżetu na 2027 rok, co ograniczałoby nowe wydatki.

Dla mieszkających tu cudzoziemców niektóre plany AfD mają bezpośrednie znaczenie. Według MDR 100-dniowy program partii przewiduje powszechny obowiązek pracy dla osób ubiegających się o azyl oraz specjalne klasy szkolne dla ich dzieci. MDR zwraca uwagę, że takie klasy byłyby prawnie problematyczne, gdyby dzieci były wykluczane z regularnych lekcji wyłącznie ze względu na status pobytowy, oraz że prawo federalne ogranicza możliwości kraju związkowego. AfD chce też obciąć krajowe finansowanie projektów prodemokratycznych i stowarzyszenia doradczego Miteinander, które wspiera ofiary przemocy prawicowej. Federalne ministerstwo edukacji zapowiedziało 4 listopada, że będzie szukać innych sposobów na utrzymanie takich projektów, podało MDR. Więcej o kampanii przeczytasz w naszym artykule o inauguracji kampanii AfD w Magdeburgu. Przepisy dotyczące zezwoleń na pobyt, obywatelstwa i azylu są prawem federalnym i nie zmieniłyby się wraz z nowym rządem kraju związkowego, choć stosują je władze krajowe i lokalne.