Fałszywe alarmy bombowe w samolotach: tydzień w Europie

Przez pięć dni na początku listopada fala fałszywych alarmów bombowych w samolotach wywoływała niepokój w europejskim ruchu lotniczym. Od 2 do 6 listopada groźby objęły dziesiątki samolotów pasażerskich, kilka z nich skierowano na inne lotniska lub eskortowały je myśliwce, a niektóre porty lotnicze na krótko wstrzymały pracę. Wszystkie maszyny wylądowały bezpiecznie i w żadnym przypadku podczas przeszukań nie znaleziono materiałów wybuchowych.

Groźby dotyczyły zarówno tanich linii, jak i narodowych przewoźników, na trasach do i z Bułgarii, Włoch, Polski, Czech i Francji. W kilku krajach trwają śledztwa, ale jak dotąd żaden urząd nie wskazał, kto wysyłał wiadomości ani dlaczego. Dla podróżnych mieszkających w Niemczech najważniejsze pytania brzmią: jak realne jest zagrożenie, co dzieje się na pokładzie, gdy wpływa groźba, i jakie prawa mają pasażerowie.

Jak przebiegała fala fałszywych alarmów bombowych w samolotach

Seria zaczęła się w poniedziałek 2 listopada, gdy lot Wizz Air z Londynu do Sofii nieplanowo wylądował w Budapeszcie po tym, jak w trakcie lotu otrzymano groźbę. We wtorek, według niemieckiej agencji prasowej dpa, lot LOT-u z Londynu ze 181 osobami na pokładzie skierowano na mniejsze warszawskie lotnisko Modlin, które tymczasowo zamknięto na czas sprawdzania samolotu przez specjalistów. Tego samego dnia przeszukano również loty do Sofii i Rzymu. Europejska agencja ruchu lotniczego Eurocontrol naliczyła we wtorek siedem zagrożonych lotów.

Szczyt nastąpił w czwartek 5 listopada, gdy groźby dotyczyły 14 lotów. Agencja Associated Press podała, że lot Aer Lingus z Dublina do Rzymu został skierowany do francuskiej wojskowej bazy lotniczej Évreux po tym, jak kancelaria premiera Francji nakazała przechwycenie go przez samoloty bojowe, a maszynę Finnaira lecącą do Rzymu eskortowały myśliwce włoskich sił powietrznych. Wojskową eskortę otrzymały także trzy loty Ryanaira zmierzające do Sofii. W piątek 6 listopada fala trwała dalej: Węgry trzykrotnie poderwały myśliwce do eskorty samolotów pasażerskich, lot Wizz Air z Pragi do Rzymu skierowano do Wenecji, lotnisko w Pradze zgłosiło groźby wobec dziewięciu lotów, a Francja odnotowała cztery groźby wobec samolotów nad swoim terytorium, przy czym wszystkie te maszyny bezpiecznie wylądowały na paryskim lotnisku Orly. Tego samego dnia wysłane e-mailem groźby bombowe zmusiły irlandzkiego nadawcę RTÉ do ewakuacji pracowników, a groźby otrzymały też bułgarska telewizja Nova TV i brytyjski nadawca Sky.

Bez materiałów wybuchowych i bez ustalonego nadawcy

Wszystkie alarmy okazały się fałszywe. Brytyjska minister transportu Heidi Alexander określiła je jako złośliwe fałszywe groźby, a Eurocontrol podkreślił, że zakłócenia dla sieci jako całości były niewielkie: 14 zagrożonych lotów w czwartek stanowiło zaledwie około 0,05 proc. ruchu tego dnia. Łącznie dpa naliczyła w ciągu tygodnia ponad 30 alarmów.

Kto stoi za fałszywymi alarmami bombowymi w samolotach, pozostaje otwarte. Unijny komisarz ds. transportu Apostolos Tzitzikostas powiedział, że jest „za wcześnie, by wyciągać wnioski, czy zgłoszone incydenty są ze sobą powiązane”, a krajowe śledztwa trwają. Niektóre e-maile do nadawców podpisano nazwiskiem „Mikhail Andropov”, za którym może nie stać prawdziwa osoba. Urzędnicy przekazali AP, że groźby wysłane do Rzymu pochodziły od grupy określającej się jako antyfeministyczna, ale nie wiadomo, czy ten sam nadawca odpowiadał za pozostałe. Minister spraw zagranicznych Hiszpanii José Manuel Albares nazwał kampanię hybrydową agresją, nie wskazując żadnego kraju. Ekspert ds. bezpieczeństwa Peter R. Neumann powiedział dpa, że schemat wygląda na skoordynowaną operację mającą wywołać zakłócenia, ale jak dotąd nie ma wiarygodnych dowodów na udział Rosji, o którym spekulowano.

Komisja Europejska uruchomiła transgraniczny mechanizm wymiany informacji o bezpieczeństwie lotnictwa, w którym uczestniczy Agencja Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego EASA z siedzibą w Kolonii. Po rozmowach z Eurocontrol i EASA Tzitzikostas zapowiedział, że eksperci ds. bezpieczeństwa spotkają się w Brukseli w tygodniu od 9 listopada, by omówić dalsze działania.

Co groźby oznaczały dla Niemiec

Niemcy nie znalazły się w centrum fali, ale niemiecka kontrola ruchu lotniczego była zaangażowana. Według dpa co najmniej cztery z lotów zagrożonych w piątek przecinały niemiecką przestrzeń powietrzną, a Deutsche Flugsicherung (DFS), niemiecka służba żeglugi powietrznej, przekazywała ostrzeżenia załogom i sąsiednim ośrodkom kontroli. DFS poinformowała, że groźby tego rodzaju same w sobie nie są niczym niezwykłym, ale nie pamięta takiego ich nagromadzenia.

W Niemczech zdarzały się już wcześniej mniejsze fale. W 2023 roku groźba wobec lotniska w Hamburgu była częścią serii fałszywych alarmów w całym kraju. Eksperci cytowani przez dpa ostrzegają też, że naśladowcy mogą dokładać własne groźby, dopóki obecna fala przyciąga uwagę. To jeden z powodów, dla których władze traktują poważnie każdą wiadomość, nawet jeśli wydaje się mało wiarygodna.

Co dzieje się na pokładzie po fałszywych alarmach bombowych w samolotach

Linie lotnicze i lotniska informują służby bezpieczeństwa, gdy tylko wpłynie groźba, i powołują sztaby kryzysowe. Jeśli samolot jest już w powietrzu, o tym, czy kontynuować lot, zmienić kurs, czy lądować, decyduje kapitan, jak wyjaśnia niemiecki związek zawodowy pilotów Vereinigung Cockpit, choć państwa mogą ograniczać lądowania lub wysyłać myśliwce przechwytujące. Zazwyczaj załoga w porozumieniu z kontrolą ruchu lotniczego kieruje się na najbliższe odpowiednie lotnisko. Działania na pokładzie mogą obejmować wyłączenie Wi-Fi i gniazdek do ładowania oraz, jeśli warunki na to pozwalają, zmniejszenie różnicy ciśnień między kabiną a powietrzem na zewnątrz, aby ograniczyć skutki ewentualnej eksplozji.

Po wylądowaniu samolot zostaje ustawiony na odosobnionym stanowisku, gdzie czekają straż pożarna, policja i specjaliści od materiałów wybuchowych. Pasażerowie opuszczają maszynę zgodnie z poleceniami załogi, zanim eksperci przeszukają samolot. Czy i kiedy pasażerowie zostaną poinformowani o przyczynie, zależy od sytuacji, ponieważ priorytetem jest bezpieczne przeprowadzenie procedury. Takie akcje są kosztowne: ekspert ds. bezpieczeństwa lotniczego z Coventry University Philip Baum oszacował dla AP, że każde takie zakłócenie może kosztować linię lotniczą do 250 tys. dolarów amerykańskich.

Co to oznacza dla podróżnych w Niemczech

Ryzyko dla pojedynczego lotu pozostaje skrajnie niskie, a reakcja pokazuje, że system działa zgodnie z założeniami: załogi szybko zmieniają kurs, samoloty są przeszukiwane i nikt nie odniósł obrażeń. Jeśli twój lot zostanie objęty takim alarmem, stosuj się do poleceń załogi i przygotuj się na długie opóźnienie na czas przeszukania maszyny.

Jeśli chodzi o odszkodowanie, wieści są mniej pomyślne. Według portalu praw pasażerów Flightright, cytowanego przez dpa, groźba bombowa jest uznawana za nadzwyczajną okoliczność, więc linie lotnicze nie muszą wypłacać zryczałtowanego odszkodowania przewidzianego unijnymi przepisami o prawach pasażerów. Nadal jednak muszą jak najszybciej dowieźć cię do celu, w razie potrzeby rezerwując miejsce u innego przewoźnika albo w autobusie, pociągu lub taksówce. Zachowaj karty pokładowe i paragony na wypadek, gdyby później trzeba było dochodzić zwrotu kosztów. O innych zmianach dotyczących latania z Niemiec przeczytasz w naszym artykule o obniżce podatku od biletów lotniczych.