Impas w sprawie sankcji UE-Izrael: Niemcy wstrzymują wsparcie dla Gazy

Decyzja Niemiec o wstrzymaniu poparcia dla proponowanego zawieszenia Izraela w części unijnego funduszu badawczego Horyzont Europa wpędziła Unię w impas w sprawie sankcji wobec Izraela, tuż w momencie nasilenia się kryzysu humanitarnego w Strefie Gazy. Na spotkaniu ambasadorów UE w tym tygodniu Berlin i Rzym poprosiły o „dalszą analizę”, uniemożliwiając głosowanie większością kwalifikowaną, które - jak miała nadzieję Komisja Europejska - miałoby przyspieszyć nałożenie sankcji.

Projekt ustawy zamroziłby dostęp Izraela do wartego 10 miliardów euro programu EIC Accelerator, przeznaczonego dla start-upów high-tech, zajmujących się innowacjami podwójnego zastosowania, takimi jak cyberbezpieczeństwo, drony i sztuczna inteligencja. Bruksela argumentuje, że działania Izraela w Strefie Gazy naruszają klauzulę praw człowieka zawartą w umowie stowarzyszeniowej UE-Izrael, która stanowi podstawę wszelkiej współpracy dwustronnej.

Berlin i Rzym odraczają głosowanie w sprawie sankcji

Niemieccy dyplomaci powiedzieli kolegom, że muszą najpierw sprawdzić, czy niedawne działania Izraela mające na celu zwiększenie dostaw pomocy humanitarnej zostaną utrzymane. Urzędnicy w Rzymie zajęli podobny ton, twierdząc, że zerwanie więzi badawczych mogłoby utrudnić dialog z władzami Izraela. Ponieważ Niemcy i Włochy łącznie mają wystarczającą liczbę ludności, aby uzyskać większość kwalifikowaną, ich wahanie skutecznie zamroziło sprawę.

Kanclerz Friedrich Merz zmaga się z rosnącą presją wewnętrzną. Opozycyjni Socjaldemokraci i Zieloni popierają stanowisko Komisji, podczas gdy koalicyjni konserwatyści powołują się na powojenną odpowiedzialność Berlina wobec Izraela. Minister spraw zagranicznych Johann Wadephul uda się w czwartek do Jerozolimy, aby ubiegać się o ustępstwa, które mogłyby sprawić, że sankcje staną się zbędne.

Horyzont Europa staje się polem bitwy

Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen twierdzi, że zamrożenie badań dotyczy wyłącznie start-upów wrażliwych pod względem bezpieczeństwa; uniwersytety i wspólne projekty akademickie nadal będą się do niego kwalifikować. Bruksela zastosowała to samo narzędzie prawne w 2022 roku przeciwko Rosji po jej inwazji na Ukrainę, argumentując, że pieniądze na badania nie mogą trafiać do podmiotów podważających zasady traktatowe UE.

Izraelscy lobbyści technologiczni ostrzegają, że wykluczenie z programu EIC Accelerator może kosztować firmy dziesiątki milionów euro w postaci dotacji i dźwigni finansowej z funduszy private equity. Niemiecka Konferencja Rektorów ripostuje, że „mosty naukowe powinny pozostać otwarte”, obnażając tym samym pęknięcia w samym europejskim środowisku badawczym.

Kryzys humanitarny powoduje presję polityczną

Obserwatorzy wspierani przez ONZ zgłaszają gwałtowny wzrost niedożywienia dzieci i ostrzegają, że warunki głodu „materializują się” w Strefie Gazy. Od maja ponad 1,000 cywilów zmarło w kolejkach po skromną pomoc. Komisja argumentuje, że fakty te uzasadniają podjęcie szybkich działań przeciwko Izraelowi w celu egzekwowania norm humanitarnych.

Izrael odnotowuje, że wpuścił do Strefy 1.87 miliona ton pomocy humanitarnej i oskarża Hamas o przekierowanie dostaw. Tel Awiw określa plan UE jako „błędny” i twierdzi, że sankcje ośmieliłyby bojowników, a nie pomogłyby cywilom.

Przeszkody prawne i ryzyko dyplomatyczne

Kilka stolic kwestionuje, czy częściowe zawieszenie programu Horizon rzeczywiście mieści się w ramach głosowania kwalifikowaną większością. Prawnicy Węgier i Austrii argumentują, że ponieważ decyzja ta dotyczy umowy międzynarodowej, wymagana jest jednomyślność. Prawnicy Komisji nie zgadzają się z tym, co stwarza podwaliny pod potencjalną batalię sądową, jeśli ustawa ostatecznie zostanie przyjęta.

Nawet zwolennicy przyznają, że izolowanie Izraela w zakresie najnowocześniejszych badań mogłoby zbliżyć go do partnerów spoza Zachodu i osłabić wpływ UE na działania wojenne. Francuscy dyplomaci opowiadają się zatem za wprowadzeniem ścisłej klauzuli przeglądowej, która przywróciłaby finansowanie po wprowadzeniu weryfikowalnych usprawnień.

Poszczególne stolice poruszają się samodzielnie

Podczas gdy Bruksela zwleka, inicjatywy krajowe nabierają tempa. Francja i Wielka Brytania zobowiązują się do uznania państwowości Palestyny na wrześniowym Zgromadzeniu Ogólnym ONZ, chyba że zostanie wprowadzone zawieszenie broni. Holandia zakazała wjazdu dwóm skrajnie prawicowym ministrom Izraela i wezwie ambasadora Izraela. Słowenia i Irlandia opracowują projekty zakazów handlu towarami pochodzącymi z osiedli.

Jednocześnie Węgry i Czechy zapowiadają zawetowanie każdego szerszego embarga gospodarczego, co uwydatnia rozdrobnienie UE. Obserwatorzy twierdzą, że połączenie jednostronnych gestów i stagnacji we wspólnych działaniach uwydatnia, jak impas w UE w sprawie sankcji wobec Izraela wystawia obecnie na próbę zarówno jedność Europy, jak i wiarygodność jej retoryki na rzecz praw człowieka.